در حقوق، دو مفهوم سازش و صلح تفاوتهای مهمی دارند که عمدتاً به ماهیت، شرایط و آثار حقوقی آنها مربوط میشود. در زیر به بررسی این تفاوتها میپردازیم:
. تعریف و ماهیت:
- سازش (مصالحه):
- سازش یک توافق دو یا چند جانبه است که به منظور رفع اختلاف یا جلوگیری از بروز اختلاف آینده انجام میشود.
- در سازش، طرفین با گذشت از بخشی از ادعاهای خود، به یک راهحل مشترک میرسند.
- سازش میتواند در مراحل مختلف یک دعوا (قبل یا حین رسیدگی قضایی) صورت گیرد.
- صلح:
- صلح یک قرارداد است که به منظور پایان دادن به اختلافات موجود یا جلوگیری از اختلافات آینده منعقد میشود.
- صلح میتواند شامل مواردی فراتر از دعاوی حقوقی باشد، مانند حل اختلافات خانوادگی، تجاری یا اجتماعی.
- صلح معمولاً به معنای پایان دادن به یک نزاع به صورت دائمی و ایجاد رابطهای جدید بین طرفین است.
۲. شرایط و تشریفات:
- سازش:
- سازش نیاز به تشریفات خاصی ندارد و میتواند به صورت شفاهی یا کتبی انجام شود.
- در برخی موارد، سازش در مراجع قضایی یا داوری ثبت میشود تا جنبه اجرایی پیدا کند.
- صلح:
- صلح یک قرارداد رسمیتر است و معمولاً نیاز به تنظیم سند کتبی دارد.
- صلحنامه باید شامل شرایط و تعهدات طرفین باشد و به عنوان یک سند قانونی قابل استناد در مراجع قضایی است.
۳. آثار حقوقی:
- سازش:
- سازش باعث خاتمه دعوا یا بخشی از آن میشود.
- طرفین پس از سازش نمیتوانند در مورد موضوع سازش شده، مجدداً ادعایی مطرح کنند.
- سازش ممکن است شامل گذشت از بخشی از حقوق یا ادعاها باشد.
- صلح:
- صلح یک قرارداد مستقل است که میتواند باعث ایجاد، انتقال یا اسقاط حقوق شود.
- صلحنامه میتواند شامل شرایط جدیدی باشد که طرفین بر سر آن توافق کردهاند.
- صلح معمولاً به معنای پایان کامل اختلاف و ایجاد رابطهای جدید بین طرفین است.
۴. حوزه کاربرد:
- سازش:
- بیشتر در دعاوی حقوقی و کیفری کاربرد دارد.
- معمولاً در مراجع قضایی یا داوری مورد استفاده قرار میگیرد.
- صلح:
- صلح کاربرد گستردهتری دارد و میتواند در اختلافات خانوادگی، تجاری، اجتماعی و حتی بینالمللی مورد استفاده قرار گیرد.
۵. منابع قانونی:
- سازش:
- در قوانین مدنی و آیین دادرسی مدنی و کیفری به سازش اشاره شده است.
- به عنوان مثال، در مادههای ۱۸۰ تا ۱۸۳ قانون آیین دادرسی مدنی ایران، سازش در مراجع قضایی پیشبینی شده است.
- صلح:
- صلح در قانون مدنی ایران (مواد ۷۵۲ به بعد) به عنوان یک عقد مستقل تعریف شده است.
- صلح میتواند به عنوان یک قرارداد مستقل یا در قالب سایر عقود (مانند بیع، اجاره و غیره) منعقد شود.
جمعبندی:
- سازش بیشتر به معنای توافق برای رفع اختلافات جاری یا جلوگیری از اختلافات آینده است و معمولاً در چارچوب دعاوی حقوقی یا کیفری مطرح میشود.
- صلح یک قرارداد مستقل و گستردهتر است که میتواند برای پایان دادن به هر نوع اختلافی (حتی خارج از چارچوب دعاوی قضایی) مورد استفاده قرار گیرد.
هر دو مفهوم در حقوق ایران به رسمیت شناخته شدهاند و آثار حقوقی خاص خود را دارند.
